10.- O Grande Centro Povoacional da Condomiña

10.- A CONDOMIÑA

1) O GRANDE POVOADO DA CONDOMIÑA

Poderiamola definir como o "graneiro de Bares" ; tal é o centro neurálxico da penìnsula de Bares, e gozando dunha excelente protección.
Enclavada na enorme chaira separada da grande àrea do peirao polos altos do Viso, e moi ben comunicada cos povoados do peirao e do grande asentamento fortificado da Moureira; forma parte conxunta da ben gardada Fortaleza da Estaca ; constando dunha serie de asentamentos protexidos cun núcleo central, rodeada dun grande e protector peche circular.

Varios regatos cruzan esta chaira, suministràndolle a preciada auga, destacando o regato de Figueira Amariz, que tén o seu berce nas estribacións dos Montes do Viso, e que vai sesaugar ó Lugar dos Muiños. A flecha sinala o epicentro do "Graneiro de Bares".

Nesta imaxe do 56 vemos o detalle de que todos os cotos, leiras, etc. que daquela existìan, e fican inscritas no circulo desta "Cidade-Graneiro" , estaban orientadas cara o propio centro da mesma.

Capa vectorial. A flecha sinalanos un detalle da circunferencia, que polo sul limitaba co "povoado pequeno", o pè do pequeno cordal que separaba a entorna da Chaira da Condomina coa Moureira.

Os límites do "poboado pequeno" (anexo a Condomiña) lindando barreira do Viso occidental ( Muíño do Vento)

Ampliación actual recollendo os límites da Cidade-Graneiro da Condomiña con as suas "ruas" de contacto, os seus espazos diferenciados, nos que posiblemente foran transmitidos xerenacionalmente ate a actualidade, convertidos en pequenas ou medianas leiras. Sorprendentemente síguese gardando a sua constitución circular, cunha circunferencia moi marcada e respetada por séculos.

Un detalle : diríase que o epicentro da Cidade-Graneiro nunca se tocara ende o ano 56 da foto ate a actualidade; o cal atestigua o parecer, o seu caracter improductivo , producido ...polas estructuras enterradas no seu interior?

Grazas a fotografía aérea podemos apoiarnos e falar claramente do grande asentamento da Condomiña, da Peninsula de Bares ; atrevéndonos a calificala de " CIDADE GRANEIRO " ainda a risco de caer impertinente este calificativo ( como caerá ) en eidos académicos.

Sabíamos que Bares tiña que tér pola sua importancia un gran acougo central que protexería os bens máis prezados; que obviamente tería que estar no interior da peninsula, ben resguardado xeográficamente e protexido mediante plataformas de vixilancia.

O grande espazo da Condomina, rico en auga e fértil así o atestigua .

Cóntannos que hoxendia , a terra da península "sigue dando" e que no século pasado non habia un espazo sen ocupar nesta grande chaira... Maíz, centeo, etc etc.

Polo tanto, dado o seu continuado uso , non somos moi optimistas de poder demostrar apoiándonos nos xacigos, estructuras, etc que ainda poidan perdurar nesta área.

Unha imaxe moi común que teño visto en Bares é a de grandes pedrafitas moi ben redondeadas e tronzadas pola metade. Existen grande variedade de exemplos tanto eiquí como en todo o noso NO.

Neste ano de cortes dos piñeirais da Condomiña servíunos para descubrir esta pedra, con dúas funciones distintas.

Detalle da mesma

A pedra fica a esquerda nun dos eixes vertebradores da Condomiña. A maquinaria, no seu paso foi descubrindo grande cantidades de pedras de bon tamaño. Xustamente esta área creemos que fóra das mais ocupadas da Condomiña. Cambios bruscos da vexetación e outros detalles así o indican.

A imaxe móstranos o grande sendeiro vertebrador da Condomiña cara o seu centro , cara o norde.

A protección imprescindible dos baluartes defensivos da Estaca , Semáforo , Moureira, etc. xunto con a habilitación de vías rápidas entre os asentamentos do Peirao, ( No Coido e na Plaia), o grande Castro da Moureira ( hoxe o lugar de Vila de Bares) e a grande Plaza Forte da Estaca, facian adquirir unha seguridade para ubicar no Porto do Coido de Bares unha industria que resaltaría na época do Cobre tardío, grazas a sona que xa tiña o Coido de ser a via de saida da Grande Ruta do Estano ( hoxendia chamado Camiño dos Arrieiros) .

A imaxe móstranos o mesmo sendeiro vertebrador. No fondo, a zona Sul da Condomiña, que sospeitamos estivera moi ocupada.

Nestas dúas imáxenes ollamos unha importante peza empleada como recheo de muros, igoal que a pedrafita tronzada que víramos anteriormente.

O centro da Condomiña està detras do alongado mato da imaxe.

Detalle da anterior imaxe dun dos poucos poucos penedos existentes .

Vista parcial do epicentro da Condomiña. Como vedes, sigue sen tocarse, polo que poderiamos afirmar da existencia de estructuras interiores na mesma que dificulta o seu uso agrícola.

Atopamos poucos elementos pètreos, o càl è normal, dada a ocupaciòn constante da Condomina con fines agrìcolas.

Os sendeiros interiores siguen comunicando leiras dentro da circular contorna da Condomiña . A imaxe amósanos o que actúa de eixe vertebrador que comunica o sul con o norte, pasando polo seu centro.

Unha nova vista da parte norde da circunferencia que arrodeaba a Condomiña. Todavía pódense ollar restos dos fortes muros protectores.

Fixadevos os marcados relieves do terreo no tramo circular do norleste da Condomiña e os constantes cambios de arboleda.

Nesta area norleste da Condomiña érguese unha estructura cadrada obviamente recente. No fondo, o Faro; e detràs dèste , o Castro. Ímos examinar este claro , comentando algúns detalles.

Ampliamos este claro liberado recentemente. É a parte sul da Condomiña con peches moi potentes cunha entrada moi singular, o que nos fixo sospeitar. Posiblemente poidamos aportar mais detalles, porque os cambios de nivel do chan fánse mais consistentes, igual que outros detalles que poderemos aportar nas vindeiras entregas.

Tamén é moi común ollar pedras alargadas e moi pulidas e redondeadas formando parte dos muros.

Límite leste da Condomiña. A vexetación indícanos a anterga existencia dun pantano. Hoxendía o lugar sigue tendo unha gran humidade no chan.

Tìpico" escalón " que atopamos sempre que transpasamos a barreira ( a porta) de entrada dun recinto fortificado. Sitùase facendo "porta" co peche cadrado k acabamos de ver.

Pechamos provisionalmente esta zona cuadrada aportándovos a entrada a unha estancia ubicada neste mesmo recinto. Os detalles da entrada apórtanos que non era necesariamente unha entrada máis a unha leira.

2) A GRANDE ENTRADA Á CONDOMIÑA POLA SUA CARA NORDE

Pasamos agora a examinar outra "porta de entrada", que situaremos a 150 m da anterior estructura "cadrada", e ocupando o lìmite norte da circunferencia da Condomiña.

Cecais pode ser esta estructura de entrada a parte màis antiga e conservada da antiga Cidade da Condomina pola sua cara norde. A entrada recórdanos a típica entrada nun Castro ou recinto fortificado.

A antiguedade reflexamola nos muros da entrada, compatibles coa fàbrica da muralla circular que rodeaba a Condomiña.

Esta entrada está recollida cara a parte interior, habendo unha distancia bastante prudente entre a estradiña que rodea a Condomina e a muralla.

Detalle dos restos da muralla polo seu tramo norte

Observade a disposición das pedras, dentro da fábrica de construcción do muro.

Primeiro plano . O gran desnivel que ofrece o muro é patente da sua fortaleza.

Detalle da "Porta de Entrada" o recinto.

O muro continúa e reconvírtese en un separador múltiple de fincas.

A calidade dos elementos que o conforman non deixa lugar as dúbidas sobre a sua antigüidade.

De novo apareces os outra pena de aristas redondeadas e tronzada.

3) A SAÍDA NATURAL Ó OESTE

A conexión da Cidade co Castro da Moureira polos altos do Oeste.

Os viais que comunicaban a Cidade con a Moureira (esquina inferior esquerda) e os Povoados do Coìdo ( dereita) eran seguros e rapidos, facilitando un rapido desplazamento cara o "fortìn" da Estaca ante circunstancias desfavorables.

O vial de conexion coa Moureira ( a travès das arboledas). No centro da imaxe ollamos o grupo pétreo k sinalamos a congostra que nos leva o Outeiro do Muíño do Vento.

Ampliacion da anterior, temos a imaxe do "longo brazo da Estaca de Bares", que poderia aportarnos boa información se non fora pola ubicación neses eidos duns muiños eólicos, e a sua posterior desertización; ficando actualmente a monte baixo, con imposiblidade de exploración persoal.

Detalle dos antigos camiños, descollando o principal que sube cara a Condomina, provinte da Moureira.

O camino chegaba onde os pinares do fondo.

Na actualidade, pódese seguir esta conexiòn coa Moureira, sen ter que ir por esta transitada estrada o Faro

4) OS ALTOS DA CONDOMIÑA : O ASENTAMENTO PEQUENO

Este pequeno cordal (parte inferior da imaxe) divide a Condomina do resto da penìnsula, ficando aberto na sua parte oeste, por onde vai a estrada o Faro e noutrora, o camiño que conexionaba coa Moureira. A flecha indìcanos un asentamento pequeno, o caròn da Cidade da Condomina.

Detalle ampliado da imaxe anterior.

A imaxe aérea anterior por fin recollida grazas ao corta de pinos. Ollamos no fondo o muro de separación coa parte alta do Viso, que nos levará o sacro outeiro do Muíño do Vento.

O amplo volumen da chaira da Condomiña impidenos polo momento facer un estudo exaustivo do resto desta grandiosa e extensa chaira.

Neste impracticable e abandonado terreo podese ollar no horizonte varios tramos de caminos xunto a pequenas chairas.

O "Asentamento pequeno" tràtase dun pequeno reducto como prolongaciòn da "Cidade da Condomiña", que a conecta con os Altos da Condomina polo sul cara a Moureira e o leste cara o Viso.

Segundo a imaxe do 56, este peche ovalado marca o fin dun sendeiro feito especialmente para este lugar.

Obviamente, hoxe non podemos distinguir ren. Tan só o que nos amosan os constantes cambios de nivel e o que a propia terra informa en cada eido a traves dos elementos vexetais.

Principio dos altos do Viso

Detalles dos límites finais da Condomiña co Viso.

Con esta imaxe xa vista , onde vése os límites entre o Viso ( terras altas) e a Condomina; chegamos ó final da identificación desta zona que nos resulta tan enigmática como especial, da Península de Bares.

5) A SAÍDA DA CONDOMIÑA CARA O NORDE. OS MUIÑOS

No norte da Condomiña emerxe o contacto directo co Oceano e a sus forza.

Alguns sendeiros lèvannos o pè do acantilado, coas suas presumibles baixadas.

Para terminar, unha vista xeral da cara norde da "Cidade da Condomiña" limitando coa estradiña. A que fora Base Americana (dereita) e o Faro ( angulo superior esquerdo) actuarànos como referencias futuras.

6) FINAL

Cóntanme que antigamente nos altos, costaba moito cavar e crear terreo laborable pola abundancia de pedregais. Nesta zona de protección da Condomiña, xa subindo para o Viso, eleximos mostrarvos esta " Mesa redonda". Fica o carón da estrada de subida.